ศึกษาบทบาทสื่อจิตรกรรมฝาผนังในการเผยแผ่พุทธธรรมในพระพุทธศาสนา

บทที่ ๑
บทนำ
๑. ๑ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา
หลักธรรมของศาสนาได้ถูกถ่ายทอดด้วยวิธีต่าง ๆ มานานนับพันปีทั้งในรูปแบบ
ของการถ่ายทอดผ่านพุทธสาวก ที่มีหน้าที่ในการเผยแผ่โดยการแสดงธรรม การอธิบาย ฯลฯ การ
ถ่ายทอดผ่านคัมภีร์พระไตรปิฎกซึ่งมีหลักธรรมที่สำคัญปรากฏอยู่ประกอบไปด้วย พระวินัยปิฎก
พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก จำนวน ๘,๔๐๐๐ พระธรรมขันธ์ และในปัจจุบันได้มีสื่อ
สมัยใหม่เข้ามาบทบาทในการถ่ายทอดหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา อาทิ สื่อวิทยุโทรทัศน์
วิทยุกระจายเสียง สื่อสิ่งพิมพ์ นิตยสาร วารสาร เป็นต้น แต่ก็ยังมีสื่ออีกชนิดหนึ่งที่มีบทบาทในการ
เผยแผ่หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา นั้นก็คือ สื่อจิตรกรรมฝาผนัง
สื่อจิตรกรรมฝาผนังเป็นสื่อสำคัญอย่างหนึ่ง ที่มีบทบาทในการเผยแผ่พุทธธรรมทาง
พุทธศาสนาที่ผู้วาดหรือจิตรกรได้สื่อออกมาทางภาพจิตรกรรมฝาผนัง โดยมีเนื้อหาหรือเรื่องราว
เกี่ยวกับศาสนาในเรื่องต่าง ๆ ทั้งพุทธประวัติ นิทานชาดกที่เป็นคติทางธรรมที่เตือนใจ
พุทธศาสนิกชน อีกทั้งภาพจิตรกรรมที่จิตรกรทั้งหลายเหล่านั้นสื่อถึงคุณค่า ทั้งทางด้าน
สุนทรียศาสตร์ ประวัติศาสตร์ โบราณคดี คติความเชื่อ อันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติที่มี
ความสำคัญอย่างหนึ่ง ที่สามารถหล่อหลอมและตอกย้ำถึงอุดมการณ์ทางการเมือง ความคิด ความ
เชื่อต่าง ๆ ในอดีตให้แก่คนรุ่นหลังได้อย่างไม่รู้ตัว๑ อีกด้วย
แต่ในปัจจุบันสื่อจิตรกรรมฝาผนังได้ถูกลดบทบาทลงไปเหลือเพียงแค่บทบาทในด้าน

Read more »

Uncategorized

ด้วยเหตุผลดังกล่าวนี้ผู้วิจัยจึงความสนใจในการศึกษาและทำความเข้าใจภาพ

ด้วยเหตุผลดังกล่าวนี้ผู้วิจัยจึงความสนใจในการศึกษาและทำความเข้าใจภาพ
จิตรกรรมฝาผนังในฐานะที่เป็นสื่อที่มีบทบาทในการเผยแผ่พุทธธรรมทางพระพุทธศาสนาที่สำคัญ
อย่างหนึ่งที่ได้ถ่ายทอดเนื้อหาธรรมที่สำคัญไปยังผู้ดูหรือผู้ชมนับตั้งแต่อดีตกาลจนถึงปัจจุบัน และ
เนื้อหาที่นำมาถ่ายทอดมักเป็นนิทานชาดก หรือเป็นพุทธประวัติตอนต่าง ๆ ซึ่งเป็นการถ่ายทอด
ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิดพุทธปรัชญาทางศาสนาให้แก่ผู้ที่มีโอกาสได้เข้ามาชมภาพ
จิตรกรรมฝาผนังจากโบสถ์และวิหารต่าง ๆ ดังนั้นจึงถือได้ว่าผลงานจิตรกรรมเป็นสื่อที่มีคุณค่าที่
ควรศึกษาและอนุรักษ์ไว้ เพื่อทำให้เราได้สื่อและเข้าใจถึงหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาต่อไป
สำหรับงานศึกษาวิจัยที่เกี่ยวเนื่องกับสื่อจิตรกรรมฝาผนังนั้น ส่วนใหญ่แล้วมักจะเน้น
ไปในด้านของประวัติศาสตร์ศิลปะและในด้านสุนทรียศาสตร์ความงามเป็นส่วนใหญ่ แต่ในแง่ของ
บทบาทเผยแผ่พุทธธรรมในทางพระพุทธศาสนานั้นยังไม่ได้รับการศึกษามากนัก ฉะนั้นในงานวิจัย
เรื่องนี้จึงมีความสนใจที่จะมุ่งศึกษาในแง่ของบทบาทสื่อจิตรกรรมฝาผนังในเผยแผ่พุทธธรรมใน
พระพุทธศาสนา โดยที่เลือกศึกษาในพระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ซึ่งภาพจิตรกรรม
ฝาผนังภายในพระอุโบสถวัดพระเชตุพนฯ นี้ได้รับการกล่าวนิยมยกย่องชมเชยในฝีมือช่างยุค
รัตนโกสินทร์ตอนต้นอีกแห่งหนึ่งว่า มีฝีมือที่วิจิตรยอดเยี่ยม สะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าทางศิลปะ คือ

Read more »

Uncategorized

ปัญหาที่ต้องการทราบ

๑.๓ ปัญหาที่ต้องการทราบ
๑.๓.๑ ประวัติความเป็นมาของจิตรกรรมฝาผนัง และมีบทบาทในการเผยแผ่พุทธ
ธรรมในพระพุทธศาสนาอย่างไร ?
๑.๓.๒ หลักธรรมในพระพุทธศาสนาใดบ้าง ที่ปรากฏบนภาพจิตรกรรมฝาผนัง ?
๑.๓.๓ ในปัจจุบันสื่อจิตรกรรมฝาผนัง มีบทบาทในฐานะเป็นสื่อในการเผยแผ่พุทธ
ธรรมแก่ประชาชนมากน้อยเพียงใด ?
๑.๔ คำจำกัดความของศัพท์ที่ใช้ในการวิจัย
บทบาท หมายถึง บทบาทของสื่อจิตรกรรมฝาผนังในการเผยแผ่พุทธธรรมใน
พระพุทธศาสนา โดยการใช้ภาพจิตรกรรมเป็นสื่อตัวกลางในการเผยแผ่หลักธรรม
สื่อจิตรกรรมฝาผนัง หมายถึง สื่อจิตรกรรมฝาผนังที่ปรากฏอยู่ในพระอุโบสถวัด
พระเชตุพนวิมลมังคลาราม ที่จิตรกรได้วาดเขียนขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยภาพ
จิตรกรรมฝาผนังที่ปรากฏได้แก่ อนุพุทธประวัติ ภาพมโหสถชาดก ซึ่งมีความเกี่ยวพันกับ
พระพุทธศาสนาโดยตรง

Read more »

Uncategorized

ขอบเขตการวิจัย

๑.๕ ขอบเขตการวิจัย
การวิจัยในครั้งนี้เป็นกรณีศึกษาเฉพาะภาพจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถวัด
พระเชตุพนวิมลมังคลาราม โดยจะเน้นศึกษาไปที่ลักษณะของบทบาทของสื่อจิตกรรมฝาผนัง และ
ความคิดความหมายที่แฝงอยู่ในสารที่ส่งไปเท่านั้น นอกจากนี้แล้วยังเป็นการศึกษาเชิงเอกสาร
(Documentary Research) และวิจัยเชิงสำรวจ (Survey Research) จะทำการศึกษาข้อมูลจากเอกสาร
วารสารที่เกี่ยวข้องกับภาพจิตรกรรมฝาผนัง เก็บข้อมูลกลุ่มตัวอย่างจากนักเรียนที่มาทัศนศึกษาใน
วัดพระเชตุฯ ตลอดจนข้อมูลต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเผยแผ่พระพุทธศาสนา และโดยวิธีวิเคราะห์
จากภาพเรื่องราวที่ปรากฏบนฝาผนังในพระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ซึ่งมีกรอบ
แนวคิด (CONCEPTUAL FLAMEWORK) ดังนี้
กรอบแนวคิด
(CONCEPTUAL FLAMEWORK)
๕. ผล
๖. ปฏิกิริยาตอบกลับ
๑.
พระอุโบสถวัด
พระเชตุพนฯ
๓. รูปภาพจิตรกรรมฝาผนัง
๒. เนื้อหา
๔.
ผู้เข้าชม

Read more »

Uncategorized

ศึกษาเอกสารชั้นทุติยภูมิ ได้แก่ หนังสือ เอกสาร สิ่งพิมพ์ และอื่น ๆ ที่

๑.๖.๑.๒ ศึกษาเอกสารชั้นทุติยภูมิ ได้แก่ หนังสือ เอกสาร สิ่งพิมพ์ และอื่น ๆ ที่
เกี่ยวข้องกับจิตรกรรมฝาผนัง ภาพที่ปรากฏอยู่บนฝาผนังภายในพระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมัง
คลารามและโดยการเก็บข้อมูลแบบการวิเคราะห์เนื้อหา (CONTENT ANALYSIS) โดยการเก็บ
ข้อมูลจากภาพหรือหน่วยการวิเคราะห์ คือ ภาพที่สื่อความหมายและให้ข้อคิดเชิงธรรม หน่วยการ
วิเคราะห์ แบ่งดังนี้
(๑) อนุพุทธประวัติ ประกอบไปด้วย
๑. ลักษณะภาพ ได้แก่
- ความสวยงาม
- ความน่าสนใจ
- การสื่อความหมายที่ชัดเจน
๒. เรื่อง ได้แก่
- ความน่าสนใจ
- ความชัดเจน
- ความเข้าใจ

Read more »

Uncategorized

การศึกษาเชิงสำรวจ (Survey Research)

๑.๖.๒ การศึกษาเชิงสำรวจ (Survey Research)
๑.๖.๒.๑ ใช้แบบสัมภาษณ์ สัมภาษณ์พระวิทยากร แผนกทัศนศึกษา ฝ่ายเผยแผ่
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม จำนวน ๕ รูป
๑.๖.๒.๒ ใช้แบบสอบถาม สอบถามนักเรียนและนักศึกษาที่เข้ามาทัศนศึกษาภายใน
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม วันที่ ๑๙,๒๔ สิงหาคม ๒๕๔๘ จำนวน ๑๐๐ คน จากจำนวน ๓๖๐
คน ได้แก่ ระดับมัธยมศึกษา โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ สตรีวิทยาพุทธมณฑล จำนวน ๕๐ คน
ระดับอุดมศึกษา ได้แก่ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ จำนวน ๕๐ คน
ประเด็นในการสอบถาม เป็นแบบสอบถามปลายเปิด (open – ended questionnaire)
โดยแบ่งออกเป็น ๓ ตอน คือ
ตอนที่ ๑ เป็นแบบสอบถามเกี่ยวกับ ลักษณะทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม ซึ่ง
ประกอบด้วยคำถาม เพศ อายุ การศึกษา และความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการเข้าเยี่ยมชมจิตรกรรมฝาผนัง
เป็นต้น มี ๙ ข้อคำถาม
ตอนที่ ๒ เป็นแบบสอบถามความคิดเห็นเกี่ยวกับบทบาทสื่อจิตรกรรมฝาผนังใน
การเผยแผ่พุทธธรรมในพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นแบบสอบถามแบบมาตราส่วนประมาณค่า
(rating scale) มี ๑๖ ข้อคำถาม

Read more »

Uncategorized

ภาพจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถ มีหลักธรรมอะไรที่สำคัญ

คำถามข้อที่ ๕ ภาพจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถ มีหลักธรรมอะไรที่สำคัญ
อยู่บ้างที่สื่อออกมให้เห็นได้ชัดเจนในแต่ละภาพ ?
คำถามข้อที่ ๖ กลุ่มคนที่มาให้ท่านพาชมภาพจิตรกรรมฝาผนัง เป็นกลุ่มใดบ้าง และ
กลุ่มไหนที่เข้าชมมากที่สุด เพศไหน อายุประมาณเท่าไหร่ ?
คำถามข้อที่ ๗ กลุ่มคนที่ท่านได้พาชมภาพจิตรกรรมฝาผนังนั้น สนใจในภาพ
จิตรกรรมฝาผนังมากน้อยเพียงใด เช่น การใช้ระยะเวลานานในการเข้าชม และมีการซักถามเกี่ยวกับ
ภาพจิตรกรรมฝาผนัง ?
คำถามข้อที่ ๘ ท่านคิดว่าภาพจิตรกรรมฝาผนังมีบทบาทในแง่ของการนำเสนอ
ประวัติเรื่องราวความเป็นมาของพระพุทธศาสนามากน้อยเพียงใด เพราะเหตุใด ?
คำถามข้อที่ ๙ ท่านคิดว่าภาพจิตรกรรมฝาผนังมีบทบาทในแง่ของอิทธิพลในการชัก
จูงโน้มน้าวใจให้เกิดความคิดและการปฏิบัติตามหลักธรรมมากน้อยเพียงใด เพราะเหตุใด ?
คำถามข้อที่ ๑๐ ท่านคิดว่าควรมีการดัดแปลงปรับปรุง การใช้สื่อจิตรกรรมฝาผนัง

Read more »

Uncategorized